“Onze verzameling typische poldervoorwerpen begon eigenlijk ter versiering van het pas gebouwde parochiehuis van Wilmarsdonk in 1959. Toen duidelijk werd dat enkele polderdorpen zouden verdwijnen, begonnen pastoor Eelen, advocaat Ceulemans en graaf Le Grelle meer en meer voorwerpen te verzamelen. Niet om ze uit te stallen, maar om ze te redden. In 1963 was de collectie te groot voor het parochiehuis, dus verhuisde ze naar de gebouwen in Lillo-Fort. Vanaf dan ging dat gebouw door het leven als het Poldermuseum.”

Profiel

  • Namen: Frans Yzermans, Gert Simons, François Schouwaerts, Hugo Vermeiren, Perdita Hesse, Rudi Sempels
  • Functie: Vrijwilligers
  • Bedrijf: Poldermuseum

Verwezenlijkingen

  • Bewaren van voor- en naoorlogs poldererfgoed
  • Uitdiepen van de geschiedenis op basis van schenkingen
  • Getrouw inrichten van nostalgische kamers

Folkloristisch spel: gansrijden

Gert: “Onze vrijwilligersgroep heeft de oorspronkelijke stichters nog persoonlijk gekend. Zij hebben het beheer van het Poldermuseum geleidelijk aan overgedragen. Ikzelf ben erin gesukkeld toen Frans het bestuur wilde verjongen. Mijn roots liggen in de polder en ik heb altijd een sterke interesse gehad in geschiedenis, folklore in het bijzonder. Zo doe ik mee aan het gansrijden. Dat is een traditioneel spel, waarin ruiters proberen om een ganzenkop te bemachtigen. Na een traktatie op bier, jenever, eten en sigaren door de uittredende koning, trekt een parade langs alle aangesloten herbergen. Nadien verzamelen de ruiters en hun uitgedoste paarden op het dorpsplein. De snijmeester hangt een gans in een net aan de galg en snijdt de mazen door, tot er nog maar zes over zijn. Eén voor één draven de deelnemers op hun paard onder de galg door en reiken met één arm naar de gans. De deelnemer die erin slaagt de kop te trekken, wordt rondgedragen in de juichende menigte. Hij wordt gekroond, krijgt een mantel en een premie, waarmee hij heel het jaar zijn onderdanen zal trakteren.”

Frans: “Mijn ouders hadden een boerderij en in mijn studententijd deed ik vakantiewerk bij de boeren van Hoevenen, Stabroek en Lillo. Ik heb gestudeerd en een carrière uitgebouwd bij de toeristische dienst van Stad Antwerpen, maar ik kon dat boerenleven niet loslaten. Ik heb de onteigeningen van Oosterweel, Willemarsdonk en Lillo met lede ogen aangezien. Nu gebeurt dat gelukkig veel  ‘properder’. Toen ik stopte met werken, heb ik mezelf aangeboden als vrijwilliger.”

Roep naar de roots

François: “In onze familie gaat al vijf generaties een gouden bruiloftskorf over van vader op zoon. Ik vroeg Hugo om eens na te gaan hoever hij de stamboom van die kroon kon traceren. Hij kon nog acht generaties verder terug gaan. Dat was mijn aanzet om bij het museum te komen helpen. Als polderzoon, geboren in Berendrecht, heb ik altijd een fascinatie voor de polder gehad, omdat ik als kind alle vrije dagen en vakanties bij mijn grootouders in de polder doorbracht. Dat blijft hangen.”

Hugo: “Net als François heb ik een gelukkige jeugd mogen doormaken in Berendrecht. Ik zat in de jeugdbeweging en heel de polder was ons speelterrein. Door daar op te groeien en te spelen, ga je vanzelf van je streek houden. Ook ik hoorde na mijn pensionering de roep naar mijn roots. Vermits ik een boontje heb voor onze streekgeschiedenis en graag schrijf, ben ik samen met Frans in het bestuur gestapt. Daar hou ik me bezig met de redactie van ons tijdschrift Polderheem.

Perdita: “Mijn vader was de vorige conservator Otto Hesse. Van hem heb ik de interesse geërfd zeg maar. Ik heb geen geschiedkundige achtergrond, naast de financiën neem ik als penningmeester de fijne afwerking op mij. De mannen zeggen altijd dat vrouwenhanden daar beter in zijn (lacht).”

Kamers als tijdmachines

Rudi: “De meeste van onze medewerkers hebben geen historische achtergrond of ervaring met erfgoedbewaring. Ik toevallig wel, ik heb 20 jaar als restaurateur van glas- en – loodramen gewerkt en mijn vrouw geeft restauratietechnieken aan de Universiteit van Antwerpen. Vandaar dat de toenmalige conservator mijn vader en ik als jonge gast vroegen om regelmatig een handje toe te steken. Zo heb ik de bakkersoven mee gerestaureerd, een stuk dat bijgevolg een speciale betekenis heeft voor mij. Die oven ontdekten ze begin jaren ’90 achter een valse wand. Het gebouw waar die staat is een oude beschuitbakkerij en sinds de watersnood van 1953 was die oven onbruikbaar.”

Frans: “Die bakkersoven is ook mijn favoriet. Als rasechte Hoevenaar zet ik daar ook de oude brandspuit van Hoevenen naast.

Gert: “Mijn favoriet is ‘Den Huys’. Dat is een woonkamer, die volledig volgens de tijdsgeest is ingericht. Alles wat in dat kamertje staat is in de loop der jaren geschonken door inwoners van de (verdwenen) Polderdorpen. Als ik daar binnen kom, ga ik terug in de tijd naar het huis van mijn overgrootmoeder.”

Perdita: “Datzelfde gevoel heb ik bij het winkeltje. Daarin staan naast echt gebruikte toonbanken, schappen en de kassa ook veel producten uit ondertussen verdwenen winkeltjes in Hoevenen. Mensen die er destijds wel eens winkelden, herkennen het.”

Schenkingen voor het nageslacht

Hugo: “Nagenoeg al die stukken zijn schenkingen van mensen die afstammen van iemand die in de polders woont of gewoond heeft. Intussen zijn we zeer inventief geworden in het opzoeken van de achterliggende informatie. Heel veel krijgen we van de bezoekers zelf, die iets herkennen en daar dan honderduit over beginnen te vertellen. Daarnaast is er de kennissenkring van onze medewerkers en leden, zo’n 500 ondertussen. Tot slot leveren instellingen en archieven veel nieuwe tips aan. Als je zo’n netwerk hebt en je vindt je weg daarin, dan kan je de geschiedenis zeer ver uitboren.”

Frans: “Overlevering over de verdwenen dorpen is moeilijker. Veel mensen die dat meegemaakt hebben, leven niet meer of zijn zeer oud. Zij hebben de oorlog nog meegemaakt, zulke mensen zijn zeldzaam.”

Hugo: “Daarom is het eigenlijk straf dat wij bijna dagelijks nieuwe schenkingen krijgen. Die mensen hebben dat al die tijd bewaard als aandenken en doordat ze op een bepaalde leeftijd gekomen zijn, willen ze dat hun verhaal bewaard blijft voor het nageslacht. Dan zitten ze bij ons aan het ideale adres natuurlijk.”

Alles wordt herkend

François: “Wanneer iemand een stuk aanbiedt, nemen we diens naam en adres op. Dan bekijken we of we het direct kunnen tentoonstellen of we het in het archief bewaren. Die mensen krijgen twee gratis kaarten voor het museum, een bedanking en een vermelding in het boekje van de Heemkundige Kring.”

Hugo: “Interessante zaken, waarvan we de herkomst niet meteen vinden, verschijnen met een oproep in de Polderheem. Vaak herkent men de voorwerpen uit cafés of boerderijen. Zodoende trachten we over elk polderdorp zoveel mogelijk te weten te komen.”

Perdita: “Dankzij mijn werk in een woon- en zorgcentrum bereiken ons ook veel getuigenissen van voormalige bewoners. Voor onze jeugd is het museum dan weer zeer belangrijk als visueel beeld dat toont  hoe het leven vroeger was. Dankzij de kamers kunnen ze in één oogopslag zien hoe het was, in plaats van er ‘saaie’ uiteenzettingen over te krijgen.”

MASsale steun

Gert: “Veel kun je ook opzoeken in archieven. Onze samenwerking met het MAS is in dat opzicht zeer vruchtbaar. In hun archieven staan vaak verwijzingen naar voorwerpen die wij in ons bezit hebben. Zo leenden we hen al enkele attributen uit ons winkeltje voor hun tentoonstelling Chocolate Secrets en ook onze hondenkar prijkte al in het MAS. Daarnaast steunden ze ons financieel.”

Frans: “Ze hielpen ons bij de interne bewegwijzering, sponsorden onze aankoop van museumkasten en gaven advies. Als ruil gaven wij hen enkele foto’s in bruikleen.

Rudi: “Vergeet ook onze samenwerking met het Technicum, UA en het district niet. Als districtsschepen van cultuur ben ik een trotse ambassadeur van ons museum. We zijn allemaal door dezelfde microbe gebeten en klampen ons vast aan het museum. Onder leiding van François hebben we een fantastische en gemotiveerde ploeg, waarin iedereen zijn beste beentje voorzet en waarin alle neuzen in dezelfde richting wijzen. ”

Hugo: “Inderdaad, onze ploeg vult elkaar goed aan. Bij ons heerst het gevoel dat wij altijd overheerst zijn geweest, want wie de Schelde beheerste, was baas in Antwerpen. Van Europese legers en huurlingen tot de onteigeningen van Oosterweel, Oorderen, Wilmarsdonk en Lillo. Dat draagt allemaal bij tot een plichtsgevoel om in ere te houden wat ons afgenomen is.”

Primeur: de thematentoonstelling 2018 is…

François: “Deze ploeg zoveel zien verwezenlijken schenkt mij veel voldoening. Wat ik bijvoorbeeld zeer graag doe zijn de zondagen. Dan krijg je een verrassende verscheidenheid aan nationaliteiten, met zeer interessante vragen en verhalen. Het plezantste vind ik de Spaanstaligen, daar sla ik graag een praatje mee.”

Gert: “In 2014 kregen we veel internationale bezoekers, omdat het toen 100 jaar geleden was dat WO I uitbrak. Hoewel er op de forten na nooit gevochten is in de polders, waren ze toch geïnteresseerd hoe het boerenleven toen was. Over die oorlog gesproken, ik heb een primeur voor jullie: elk jaar hebben we een thematentoonstelling en in 2018 is dat ‘Marten Melsen en de Groote Oorlog’. Er zullen werken, briefwisseling en foto’s te bezichtigen zijn van de kunstenaar uit de periode 1913 – 1919. Marten woonde jaren in Stabroek. De tentoonstelling wordt georganiseerd door de Heemkundige Kring met ondersteuning van Jan Melsen en zijn stichting. Alweer een reden om volgend jaar zeker langs te komen, want zodra de renovatiewerken afgerond zijn, presenteren we heel wat nieuwe verrassingen! Andere kamers, nieuwe stukken, een nieuwe indeling…”

Doe mee!

Dat die herinneringen de tand des tijds overleefd hebben is volledig te danken aan havenhelden als de vrijwilligers van het Poldermuseum. Doordat zij zich over de historische schatten ontfermen en zich in hun geschiedenis verdiepen, blijven de sporen van de rijke historie te bewonderen.

Zoals het Poldermuseum-team zijn er nog mensen die zorgen dat er animo is in het havengebied. Ken jij iemand die regelmatig activiteiten organiseert in of rond de haven of iemand die wandel- en fietsroutes uitstippelt? Of ben jij zelf zo iemand? Nomineer jouw havenheld en wij zetten hem of haar op een sokkel!

Start typing and press Enter to search