“Kijk daar eens? Die witte vogels die aan het foerageren (voedsel zoeken) zijn heten kleine zwanen. Die komen helemaal vanuit Siberië naar hier. Ginds is het nu dichtgevroren en ondergesneeuwd, waardoor ze geen eten meer vinden. Daarom volgen zij de kustlijnen van de Baltische Zee en komen zij overwinteren in onder meer Nederland en België. Zuidelijker gaan ze niet, omdat veel van hen al aan de nieuwe broedtijd denken: hoe verder ze overwinteren, hoe meer tijd en energie ze nodig hebben om terug te keren en hoe meer risico’s die terugtocht inhoudt. Zwanen zijn partners voor het leven. Wie eerst op de broedplaats is, kan de beste plek inpalmen.”

Profiel

  • Naam: Ludo Benoy
  • Functie: Beheerder natuurreservaat De Kuifeend & de Grote Kreek
  • Bedrijf: Natuurpunt
  • Leeftijd: 69

Verwezenlijkingen

  • Maait riet en open water vrij
  • Boeit jong en oud met anekdotes over de Kuifeend en de Grote Kreek
  • Grijpt in bij sluikstorting en andere bedreigingen
  • Volg het wel en wee van de fauna en flora

Vogelmagneet middenin de industrie

“Een haven heeft water en dat trekt eender waar ter wereld vogels aan. Ze gebruiken rivieren en kusten als wegwijzers. Zo komen ze hier terecht en blijven hier voor het voedsel en de rust. Hier wordt niet gejaagd, dus vinden ze rustig eet- en broedgelegenheid. De aaneenschakeling van verschillende losse gebieden, die hier dankzij de inspanningen van het Havenbedrijf, Natuurpunt en het Agentschap voor Natuur en Bos aangelegd zijn, maakt van de haven een magneet voor vogels. De vogels kunnen perfect naast de industrie leven.”

“Ze passen zich er zelfs aan aan. Enkele meeuwsoorten bouwen bijvoorbeeld nesten op de daken van grote industriële vestigingen. Mijn medehavenheld Jean Maebe stelde vast dat veel meeuwensoorten wegtrekken uit het Verdronken Land van Saeftinghe, wel, die zitten nu meer verspreid, zelfs tot in de stad. Ze nestelen blijkbaar graag op hoge daken. Toen ik als communicatiemedewerker in een mooi oud gebouw in hartje Antwerpen werkte, kregen we klachten van buurtbewoners omdat op het dak van dat gebouw zilvermeeuwen broedden. ’s Morgens om vier uur begonnen die al te krijsen en als de was van de buurvrouw buiten hing, kwam daar wel eens iets op terecht.”

Gebeten dankzij lijkenbehandelaar

“Die job als communicatiemedewerker aan de Universiteit van Antwerpen heb ik 43 jaar gedaan. Als zeventienjarige ben ik direct gaan werken aan het Rijksuniversitair Centrum Antwerpen. Kort voordat ik in de Kuifeend terechtkwam in 1971, kwam er een prosector op de universiteit werken. Dat is iemand die menselijke lijken prepareert voor de studenten geneeskunde. Over de middag gingen wij samen onze boterhammen opeten in het park rond Kasteel Den Brandt. Hij kende wat van vogels en in het park zag hij een boomkruiper, een koolmees, een merel… dáár is de vonk overgeslagen.”

“Sindsdien begon ik boeken over natuur en vogels te kopen en op een gegeven moment had ik er 3500. Ik heb enorm veel waardering voor de illustratoren, sommige tekeningen kan je niet van een foto onderscheiden. Wanneer ik kon, trok ik de natuur in en daar kom je nieuwe mensen tegen, met wie je nieuwe informatie uitwisselt. Zo ging dat in die tijd. Tegenwoordig hebben wij een app, waarin we al onze waarnemingen heel snel en nauwkeurig kunnen ingeven. Die kleine zwanen die we net zagen, zal ik meteen eens inbrengen.”

De Moerassen van Oorderen

“In maart 1972 ben ik bij de Ekerse Putten Herman Voet tegengekomen. Een apotheker die samen met de eerste conservator Ben Van Damme betrokken was bij de bescherming van De Kuifeend en de Grote Kreek. Had ik hem niet tegengekomen, stond ik nu misschien te biljarten (lacht). Toen het natuurgebied op 1 april 1972 onder het beheer van de Belgische Natuur- en Vogelreservaten (later Natuurpunt) kwam, zag het gebied er helemaal anders uit, met veel water, opgespoten zand en weinig vegetatie. Daarom had ik het eerder ‘de Moerassen van Oorderen’ genoemd, naar de vroegere gemeente die hier nabij lag. Het is echter de Kuifeend geworden, omdat zich hier één van de eerste broedplaatsen van de kuifeend in Vlaanderen van de kuifeend bevond.”

“Sindsdien is 90% van het gebied veranderd. Middenin een economische groeipool als de haven en met diverse spoorverbindingen vlakbij, is het hier heel interessant voor bedrijven. De hangars aan de inkom staan op een plaats waar vroeger een waardevol grasland voor onze laatste weidevogels lag. De gronden zijn destijds aan 8000 Belgische Frank per vierkante meter verkocht, zonder dat wij de kans kregen om ze eventueel te kopen. Ineens zagen wij hoe er kranen begonnen graven zonder dat wij daar iets tegen konden doen. In die periode hadden wij nog geen slagkracht. Ik probeerde daar als beheerder iets tegen te doen, maar ik had geen wettelijke instrumenten.”

Beschermd dankzij de krak- en slobeend

“Nu zijn die er wel. In de Kuifeend en de Grote Kreek is de Vogelrichtlijn van de Europese Unie van kracht. Voor de krakeend en de slobeend zijn we ook genomineerd als Ramsargebied, dat wil zeggen dat de gebieden van internationaal belang zijn voor de watervogelpopulatie. Hier zitten soms grote percentages van de krakeendpopulatie, vandaar. Een andere reden dat ons natuurgebied in deze onverwachtse omgeving kan voortbestaan is de steun van Agentschap Natuur en Bos, het havenbedrijf en Natuurpunt. Alle betrokken partijen komen samen in de beheercommissie Natuur Rechterscheldeoever, zodat er afspraken en overeenkomsten kunnen gemaakt worden tussen industrie, landbouw, spoorwegen en natuur. Zelfs als er eens iets uitkomt dat minder gunstig blijkt voor ons, is er ten minste overleg geweest.”

“Als vereniging zijn we absolute voorstander van groene energie, maar in de buurt van een natuurgebied zijn windmolens een gevaar. Veel vogels vliegen bij mistig weer tegen de wieken. Hoogspanningskabels ook, al moet ik zeggen dat de netwerkbeheerder daar hier speciale spiralen of bollen aanhangt, zodat de vogels ze beter zien.”

Tornado’s in het riet

“Een belangrijke taak hier is riet en open water behouden en creëren. Zoals je ziet, hebben wij grote rietvelden, waarin wilgen groeien. Die moeten we geregeld kappen, knippen of zagen, want de wilg is hier te dominant. Ik zeg wij, want ik doe dat niet alleen. Ik wil onze tientallen vrijwilligers, die onbaatzuchtig meehelpen uitroepen tot symbolische havenheld. Net als de terreinploeg, een sociale werkplaats in Ekeren, en de Groene Tornado’s, een groep vrijwilligers die elke donderdag in de natuurgebieden gaat helpen. Zij schuwen geen vuile kleren en zwaar werk, want dat is het soms wel.”

“Soms zijn we met 20 vrijwilligers, er zijn dagen dat ik alleen bezig ben. Als gepensioneerde ben ik een paradijsvogel, ik kan hier elke dag werken. Voor mij is hier aankomen hetzelfde gevoel als opstaan op de dag dat Sinterklaas is geweest. Mijn vrouw begrijpt dat perfect. Zij is biologe bij de Vlaamse overheid en is betrokken bij de aanleg van ecoducten en ecotunnels. In haar vrije tijd onderzoekt ze adders op het Groot Schietveld in Brasschaat. We hebben dezelfde interesses en dat is een ideale situatie. Overdag werkt zij en ben ik hier.”

Pleidooi voor de controversiële vos

“Voorts doe ik regelmatig wandelingen en excursies op aanvraag. Die start ik altijd in de Grote Kreek. Daar kan je vele soorten watervogels van dichtbij zien. Meestal krijg ik snel door waarin de groep in kwestie geïnteresseerd is. Wat dat betreft ben ik wel een goeie babbelaar, soms iets te veel (lacht). Voor mij is het plezant om te merken dat ik mensen kan boeien. Als mijn nominator, havengids Danny Deckers, hier toekomt met een groep Chinezen, kan ik op vijf minuten tijd een uitleg doen die voor hen interessant is. Ik zeg tijdens excursies altijd dat je gerust een glaasje van het water mag drinken. Het enige waar je last van zal hebben is diarree, omwille van de biologische bacteriën en virussen, maar er is geen industriële vervuiling.”

“Mijn favoriete soort hier is de roerdomp. Een iets kleinere, zeer schuchtere reigerachtige die in riet leeft. Om de controverse te voeden, wil ik een pleidooi voor de vos voeren (lacht). In veel gebieden verjagen ze die, omdat hij de beschermde vogels aanvalt. Toch kan ik je verzekeren dat hij niet de enige grote boosdoener is. Een paar weken geleden zag ik een vos langs een bijna uitgedroogde waterplas lopen. Daar stond een 300-tal ganzen en ook een paar fazanten. Die vos liep er gewoon voorbij. De fazanten liepen hem zelfs een tijdlang voor, zonder dat hij er een poot naar uitstak.”

Sluikstorters, slapers en stront

“Onlangs vond ik hier de 64e sluikstort sinds 2008. Autobanden, rot fruit, bouwafval, meubels, huisraad, we hebben het hier allemaal gevonden. Elke keer dienen we klacht in bij het team milieudelicten van de federale scheepvaartpolitie. Die mensen werken zeer accuraat en doorzoeken het afval zorgvuldig of ze iets kunnen vinden dat naar de identificatie kan leiden. Eén keer hebben we in de kijkhut een slapende man aangetroffen. Veel minder grappig zijn de grote boodschappen die ik daar soms vind, want het is de taak van de conservator om die te verwijderen. Dat heeft mij ertoe aangezet om in de kijkwanden in zes talen te zetten: dit is geen wc.”

“Dan was de Turkmeense Klauwier (zeldzame vogelsoort) die we hier eens gehad hebben een fijnere verrassing. Dan stromen de vogelkijkers hier massaal toe. Onze hutten zijn ware ontmoetingsplaatsen voor de natuurliefhebbers. Veel personen, die ik soms nog nooit gezien heb, beginnen spontaan te vertellen over hun ervaringen met fotografie, observaties of reizen. Soms gaat dat zelfs de emotionele kant op, want als sociaal aanspreekpunt heb ik al van veel mensen verhalen gehoord. Hoor eens naar die roep? De kleine zwanen vliegen weg!”

Doe mee!

Als wereldhaven is de haven van Antwerpen cruciaal voor de economische welvaart van het land. Daarvoor moet zij blijven ontwikkelen in harmonie met natuur en milieu. Ontwikkeling Havengebied Antwerpen legt daarom nieuwe leefgebieden aan, waarin fauna en flora weelderig bloeien.

Daarnaast kan Moeder Natuur rekenen op haar groene garde, waarin havenhelden als Ludo doen wat ze kunnen om haar te beschermen. Mensen die er hun hobby van maken zoveel mogelijk pracht en praal te ontdekken, documenteren en opvolgen. Dankzij hun inzet, blijven de groene oases een echte trekpleister voor mens en dier.

Ben jij of ken jij iemand die de natuur koestert? Of die zich ontfermt over planten en dieren? Laat het ons weten, want wie de havennatuur beschermt, verdient een bloemetje!

Start typing and press Enter to search