“Ik ben 72 jaar. De eerste restauratiefase heeft nu tien jaar geduurd en moet eind volgend jaar gedaan zijn. De tweede fase gaat mogelijks nog langer duren, want die is technisch en financieel een stuk zwaarder. Dat wil zeggen dat ik er rekening mee hou dat ik het einde nooit zal meemaken. Ik hoop van harte dat ik nog een kraan kan zien werken.”

Profiel

  • Naam: Paul Van Schoors
  • Leeftijd: 72
  • Functie: Coördinator restauratie beschermde havenkranen
  • Bedrijf: Museum Aan de Stroom

Verwezenlijkingen

  • Behoeder van beschermde monumenten
  • Autodidactisch kranenkenner
  • Vrijwillig restauratieteamleider
  • Dossierschrijver- en beheerder

Getrouwd dankzij erfgoed

“Erfgoed is een gemeenschappelijke interesse van mij en mijn vrouw. We hebben samen Romaanse filologie gestudeerd in Leuven. We hebben elkaar leren kennen op de bank van de universiteit (lacht). Aangezien we na 50 jaar nog altijd samen zijn, blijkt dat tamelijk goed te zitten. Die interesse in erfgoed is pas ontstaan tijdens mijn studie. We leerden de geschiedenis van de talen, literatuur en kunst en het fascineerde mij hoe dat allemaal zo gedetailleerd bewaard was gebleven. Mijn vader was technisch ingenieur en had mij liever burgerlijk ingenieur zijn worden. Techniek interesseert me ook sterk, dus misschien zit die interesse wel in de genen.”

“Toen we getrouwd waren, vonden mijn vrouw en ik een woning in een erfgoedsite in Sint-Katelijne-Waver (Roosendael). Op dat domein staan nog restanten van oude abdijgebouwen. ‘Hier moet iets mee gebeuren of het gaat verloren’, zeiden we en zonder praktische ervaring hebben we geprobeerd te redden wat er te redden viel. Al doende leerden we de gang van zaken rond erfgoedbescherming kennen en we zijn daar nu al 40 jaar mee bezig (lacht). Dankzij die ervaring op domein Roosendael ben ik bij een nevenorganisatie van Monumentenzorg terechtgekomen en kon ik – zoals mijn vrienden dat graag zeggen – van mijn hobby mijn beroep maken.”

Helden uit het verleden

“Tien jaar geleden ben ik met mijn vrouw terug naar Antwerpen komen wonen, zij is afkomstig van daar. We wilden ons integreren in de buurt door vrijwilligerswerk te doen. Op datzelfde moment vond de eerste steenlegging van het MAS plaats. Dat MAS rekruteerde toen al vrijwilligers en wij zijn ons gaan aanbieden als gids. Jef Vrelust, de conservator van maritiem erfgoed, wist dat ik ervaring had met erfgoedbeheer en hij vroeg me of ik de restauratie van de beschermde kranen op mij wou nemen. Technisch was ik helemaal niet thuis in kranen, maar wat je met een beschermd monument doet is altijd hetzelfde.”

“Dat die kranen er nu nog staan is te danken aan de helden uit het verleden. Ingenieurs uit de jaren ’70, die zich toelegden op technisch en industrieel erfgoed, wat in die periode zeer uitzonderlijk was. Onder druk van die pioniers en met logistieke en financiêle steun van het Havenbedrijf heeft het schepencollege beslist om van elke reeks kranen die uit dienst ging één exemplaar in het Scheepvaartmuseum (het latere MAS) te bewaren. Sommige van die pioniers zitten vandaag nog altijd in de ploeg die zich het lot van de kranen aantrekt.”

Beheersdossiers van 1000 bladzijden

“Een grote kraan moet je continu onderhouden, terwijl je er met een schilderij van Rubens vanaf bent met een restauratie om de 25 jaar. In het begin onderhield het Havenbedrijf die kranen, maar toen dat zich afscheurde van de stad ontbrak het aan middelen en aan knowhow. Nochtans is deze collectie uniek, daar geraak ik meer en meer van overtuigd. De redding kwam in 2002. toen men de volledige collectie beschermd heeft als monument. Daardoor móesten ze onderhouden worden en konden we daar Vlaamse overheidssubsidies voor krijgen.”

“Concreet maak ik voor elke kraan een beheersplan voor de komende 20 jaar op . Voor de eerste veertien kranen is dat een dossier van 1000 bladzijden. Voor de rest zorg ik voor de subsidiedossiers, volg op wie wat moet uitvoeren tegen wanneer, regel contractuele aanbestedingen, zie dat de uitbetaling van de subsidies in orde komt enz. Daardoor zit ik nauwelijks nog op de kranen, jammer, want ik vond dat zeer leuk.”

Claustrofobische schepen met hoogtevrees beklimt kraan

“Hoogtevrees heb ik niet, maar ik hou hout vast, want naar het schijnt kan je dat krijgen met ouder te worden. Het is nog nooit gebeurd, maar als iemand niet meer naar beneden durft, moeten wij daar de brandweer bijhalen. Brandweerlui houden regelmatig klimoefeningen op de kranen. Schepen Heylen is ooit helemaal mee tot op de hoogste kraan geweest en die kondigde aan dat hij wat hoogtevrees had. Op een gegeven moment moet je door een gesloten, donkere koker klimmen en hij had ook nog wat claustrofobie(lacht)! Je zag dat hij het moeilijk had, maar hij dééd het en was enthousiast.”

“Kraanonderdelen vervangen moet altijd in samenspraak met Onroerend Erfgoed. Verplaatsen mag ook niet zonder ministerieel besluit. Het schoonste voorbeeld is die kleine handkraan, die je aan de ingang van het MAS ziet staan. Zoveel mogelijk van die oude planken zijn teruggebruikt, je kan ze herkennen aan de barsten. Die handkraan is van 1884 en is daarmee onze oudste kraan. In die tijd bestonden er al hydraulische kranen, maar die konden veel minder gewicht hijsen dan de handkraan, waarmee je tot 10 ton omhoog kreeg.”

Moderne kraanmannen gezocht

“Onze collectie eindigt met de laatste kranen die op sporen lopen. Huidige rolkranen lopen op luchtbanden, werken allemaal hydraulisch en zijn computergestuurd. De tijd van de kraanman die op een houten stoeltje in zijn cabine kruipt is voorbij, dat is tegenwoordig een behoorlijk comfortabele zetel met twee joysticks en twee of drie computerschermen. Het beroep krijgt een geheel nieuwe, moderne invulling en ik vernam dat er veel vraag is naar zulke moderne kraanmannen. Alles moet sneller, efficiënter en energiezuinig.”

(Lacht) dat is ingenieursmaterie, dus wanneer ik zei dat mijn vader het jammer vond dat ik geen ingenieur ben geworden… eigenlijk ben ik het wel geworden (lacht). Spijtig dat hij het niet meer kan meemaken! Nee, ik ben natuurlijk geen ingenieur, maar ik wil die mensen wel begrijpen als zij daarover spreken. Bijvoorbeeld, de windkracht op een kraan moet berekend worden. Hoe verder de giek uitgestoken wordt, hoe minder last je kan dragen en ook dat verschil kan je berekenen. Van al die berekeningen vonden we handgeschreven tabellen terug in de archieven en tot onze grote verbazing kloppen die vandaag nog altijd. Ze waren al zeer ingenieus in de negentiende eeuw, de industriële revolutie!”

“Door daar zodanig mee begaan te zijn, ben je er op de duur in gedachten altijd mee bezig. Als ik in mijn vrije tijd in een haven kom en ik zie kranen staan, dan ga die fotograferen en kijk ik welke constructeur ze gemaakt heeft, welke materialen/onderdelen gebruikt zijn en hoe ze verschillen met de Antwerpse. Het is een hobby geworden.”

“Voor mij en mijn vrouw was de haven een volledig nieuwe context. Als gids in o.a. het MAS en het Red Starline museum begrijpt ze die fascinatie voor kranen beter, ze biedt zich ook altijd aan als we bvb. voor Openmonumentendag het onthaalteam samenstellen of als er eens een document van mij nagelezen moet worden. Toch vindt zelfs zij het soms wat te veel (lacht). Ze is meer dan een steun, ze heeft mij mee getrokken zeg maar.”

Doe mee!

De Antwerpse haven draait al eeuwenlang mee als wereldhaven. Haar kranen sieren de skyline al 750 jaar, zoals je kan lezen in het boek ‘750 jaar havenkranen’. Ze pikte in op elke technologische ontwikkeling, genoot mee van de industriële revolutie en is altijd voorloper geweest in de modernisering. Uit respect voor de pioniers van toen bewaart zij hun baanbrekende machinerie niet alleen in het collectieve geheugen, maar ook als erfgoed.

Havenhelden als Paul en zijn restauratieteam zorgen er samen met heel wat andere partijen voor dat die afgedankte stukken ingenieursgeschiedenis de tand des tijds overleven. Doordat zij zich over lang vervlogen industriële technologie ontfermen en haar machines in tact houden, blijven zij als monumenten van de haven zichtbaar.

 

Zoals Paul zijn er nog meer mensen, die zorgen dat er iets te doen en te zien is in het havengebied. Ken jij iemand die regelmatig activiteiten organiseert in de Antwerpse haven? Of iemand die haar geschiedkundige creaties bewaart? Of ben jij zelf zo iemand? Nomineer jouw havenheld en wij zetten hem op z’n sokkel

Start typing and press Enter to search